ไทยพีบีเอสเปิดวงถกทางรอด “เพลงครู” บนโลกดิจิทัล

ไทยพีบีเอสเปิดเวที “เพลงครูในยุค AI” ระดมสมองแก้ปัญหาลิขสิทธิ์ดนตรีไทยบนแพลตฟอร์มดิจิทัล

ไทยพีบีเอส ร่วมกับหอศิลปวัฒนธรรมแห่งกรุงเทพมหานคร โครงการคีตนคร และกรมทรัพย์สินทางปัญญา จัดกิจกรรมศิลป์สโมสรเสวนา “เพลงครูในยุค AI : ดนตรีดั้งเดิม ลิขสิทธิ์ และแพลตฟอร์มดิจิทัล” เมื่อวันที่ 17 มิ.ย.69 เพื่อเปิดพื้นที่แลกเปลี่ยนความคิดเห็นและร่วมกันหาแนวทางแก้ไขปัญหาการอ้างสิทธิ์ลิขสิทธิ์เพลงไทยเดิมบนแพลตฟอร์มออนไลน์ ท่ามกลางความท้าทายจากเทคโนโลยี AI
ที่กำลังส่งผลกระทบต่อวงการดนตรีไทยอย่างกว้างขวาง

ดร.พิเศษ จียาศักดิ์ รองผู้อำนวยการองค์การกระจายเสียงและแพร่ภาพสาธารณะแห่งประเทศไทย (ส.ส.ท.) ด้านบริหาร กล่าวว่า ไทยพีบีเอสมุ่งทำหน้าที่เป็น “พื้นที่กลาง” เพื่อเชื่อมโยงองค์ความรู้ด้านศิลปวัฒนธรรม เทคโนโลยี และกฎหมาย เข้าด้วยกัน โดยเฉพาะในช่วงที่วงการดนตรีไทยกำลังเผชิญปัญหาการถูกระบบ AI ของแพลตฟอร์มดิจิทัลตรวจจับและแจ้งเตือนว่าละเมิดลิขสิทธิ์ ทั้งที่บทเพลงจำนวนมากเป็น “สาธารณสมบัติ” หรือมรดกทางวัฒนธรรมที่ไม่มีเจ้าของลิขสิทธิ์แล้ว

ประเด็นดังกล่าวได้รับความสนใจอย่างมากจากกรณีของ คุณปกป้อง ขำประเสริฐ ผู้ก่อตั้งเพจ “ทำนองหลักเพลงไทย” ซึ่งจัดประกวดบรรเลงเพลงไทยเดิม “มูล่ง” แต่เมื่อเผยแพร่คลิปผลงานของผู้เข้าประกวดกลับถูกระบบของแพลตฟอร์มต่างประเทศแจ้งเตือนว่าละเมิดลิขสิทธิ์ สร้างความสับสนและความกังวลให้กับนักดนตรีและเยาวชนที่ต้องการเผยแพร่ผลงานดนตรีไทยบนโลกออนไลน์

ดร.พิเศษ อธิบายว่า ระบบตรวจจับลิขสิทธิ์ด้วย AI หรือ Acoustic Fingerprint ทำงานโดยวิเคราะห์ลักษณะคลื่นเสียงและเปรียบเทียบกับฐานข้อมูลที่มีอยู่ แต่ไม่ได้พิจารณาสถานะทางกฎหมายของบทเพลงว่าเป็นผลงานที่ยังมีลิขสิทธิ์หรือเป็นสาธารณสมบัติ ส่งผลให้เกิดการอ้างสิทธิ์ที่คลาดเคลื่อนในหลายกรณี

เวทีเสวนายังสะท้อนข้อเสนอสำคัญจากหลายภาคส่วนว่า ประเทศไทยควรเร่งจัดทำ “ฐานข้อมูลกลาง” ของเพลงไทยเดิมและองค์ความรู้ด้านดนตรีไทยอย่างเป็นระบบ เพื่อใช้เป็นแหล่งอ้างอิงที่น่าเชื่อถือสำหรับนักดนตรี ผู้สร้างสรรค์คอนเทนต์ หน่วยงานภาครัฐ และผู้ให้บริการแพลตฟอร์มดิจิทัล ช่วยลดข้อพิพาทด้านลิขสิทธิ์และสร้างความมั่นใจในการนำผลงานไปใช้ประโยชน์

ด้านตัวแทนสมาคมดนตรีแห่งประเทศไทยฯ ระบุว่า ปัญหาส่วนหนึ่งเกิดจากการที่เพลงไทยเดิมยังไม่มีการจดทะเบียนรหัสมาตรฐานสากลด้านดนตรี เช่น ISWC และ ISRC อย่างเป็นระบบ ทำให้ AI ไม่สามารถแยกแยะข้อมูลต้นทางของผลงานได้อย่างถูกต้อง ขณะที่กรมทรัพย์สินทางปัญญา ยืนยันว่า การแจ้งเตือนจากระบบ Content ID ยังไม่ถือเป็นการตัดสินว่ามีความผิดฐานละเมิดลิขสิทธิ์ ผู้ใช้งานยังสามารถใช้สิทธิโต้แย้งได้ และกรมพร้อมให้คำปรึกษา รวมถึงประสานงานกับผู้ให้บริการแพลตฟอร์มต่าง ๆ เพื่อหาแนวทางแก้ไขในระยะยาว

ทั้งนี้ ไทยพีบีเอสยืนยันพร้อมสนับสนุนพื้นที่เผยแพร่ผลงานด้านศิลปวัฒนธรรมทั้งบนหน้าจอโทรทัศน์และแพลตฟอร์มออนไลน์ เพื่อส่งเสริมเยาวชน ศิลปินพื้นบ้าน และผู้สืบทอดมรดกทางวัฒนธรรมไทย ให้สามารถนำเสนอผลงานได้อย่างมั่นใจ พร้อมผลักดันให้ “เพลงครู” และดนตรีไทยดั้งเดิมสามารถก้าวต่อไปบนโลกดิจิทัลได้อย่างเป็นธรรมและยั่งยืน